Duurzaamheid en optimaal ruimtegebruik staan centraal bij Sportcampus Zuiderpark

Op de plek van het oude voetbalstadion van ADO Den Haag wordt druk gebouwd aan een sportcampus voor sport, bewegen en onderwijs. Sportcampus Zuiderpark is een samenwerking tussen de gemeente Den Haag, het ROC Mondriaan en de Haagse Hogeschool. Naast een breed scala aan sportfaciliteiten voor het mbo en hbo wordt het gebouw een centrum voor toegepaste kennis, praktijkonderzoek en sportevenementen. Het bestaat uit een topsporthal, beachsporthal, turnhal, dubbele breedtesporthal, danszaal en vier gymzalen. De sporthallen betreffen door het NOC*NSF goedgekeurde topsporthallen waar (inter)nationale competities en wedstrijden gehouden kunnen worden, met plaats voor ruim 3.500 toeschouwers. 

Deerns is vanaf de conceptfase bij het project betrokken, om mee te denken over de best passende technische installaties én duurzame toepassingen. “De gemeente Den Haag heeft de ambitie om in 2040 klimaatneutraal te zijn. Hiervoor wordt een keur aan maatregelen genomen. Ook bij de bouw van Sportcampus Zuiderpark, dat één van de grootste projecten van dit moment is”, vertelt Melanie Bloem, Manager Vastgoed, Onderwijs & Cultuur bij Deerns. “Uitgangspunt tijdens de concept- en ontwerpfase was om een CO2-neutraal gebouw te creëren. Hiervoor zijn verschillende maatregelen genomen. Om te beginnen heeft de architect één compact gebouw ontworpen met een goed-geïsoleerde schil, zodat zo min mogelijk energie naar buiten verloren gaat. Energieopwekking gebeurt via zonnepanelen op het dak, aangevuld met zonnecollectoren voor de verwarming van het douchewater. Het energetische dak wordt aangevuld met een warmtekoudeopslag in de bodem, warmtepompen, waterbesparende voorzieningen zoals zuinige kranen en spoelonderbreking én energiezuinige LED-verlichting met aanwezigheidsmelders, ook in de turnhal, beachsporthal, breedtesporthal en topsporthal.” Met name dat laatste is een unicum, vertelt ze, zeker voor de periode waarin het ontwerp werd gemaakt (2011). Overal in het gebouw wordt gebruikgemaakt van lage temperatuur vloerverwarming. Daarnaast is gekozen voor gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning. “Al deze voorzieningen samen maken van Sportcampus Zuiderpark een zeer duurzaam gebouw.”

Sportcampus Den Haag kleuren in winter

Sportcampus Zuiderpark krijgt met circa 34.000 m² één van de grootste bruto dakoppervlakken van de regio. Naast de zonnepanelen en zonnecollectoren wordt ruim 15.000 m² bedekt met mossedumvegetatie, dat niet alleen warmteregulerend werkt maar ook de waterhuishouding verbetert.

Uitdagingen
Tijdens de ontwerpfase kwam Deerns voor verschillende uitdagingen te staan. Allereerst omdat het gebouw midden in een (monumentaal) park wordt gerealiseerd, waarvoor nog geen ontsluiting, infrastructuur, waterhuishouding, kabels en leidingen waren aangelegd. “We hebben actief met Gemeentewerken meegedacht, om hier optimaal in te voorzien”, vertelt Bloem. Inpandig waren vooral het volume en de hoogtes een uitdaging. “Natuurlijk weten we hoe we met de inrichting van sporthallen moeten omgaan. Echter met de ruimtes daarnaast, waaronder gangen, die door het volume van het gebouw soms wel acht meter hoog werden, hebben we minder ervaring. We hebben veel tijd en energie gestoken in de juiste inpassing van de installaties, die natuurlijk niet in het luchtledige kunnen hangen. Verschillende hulpconstructies boden hierbij uitkomst.”

In samenwerking met een brandveiligheidsadviseur heeft Deerns een brandveiligheidsplan ontwikkeld, wat – gezien de omvang van het gebouw – ook geen sinecure was. “We hebben onder andere de mogelijkheden van compartimentering en sprinklers onderzocht, maar beide oplossingen bleken in dit ontwerp niet optimaal. De ultieme oplossing vonden we uiteindelijk in rookwarmteafvoerinstallaties, waarmee een groot deel van het gebouw is uitgerust. Zodat gebruikers te allen tijde veilig kunnen vluchten.”

Sportcampus Zuiderpark - ROC Mondriaan en Haagse Hogeschool

Dubbel ruimtegebruik
In de nieuwbouw wordt dubbel ruimtegebruik door gemeente en onderwijsinstellingen actief gestimuleerd. “Om de exploitatielasten hierbij in de hand te houden, hebben we tijdens de ontwerpfase verschillende maatregelen genomen”, vertelt Bloem. “Zo kunnen deuren in bepaalde gebieden op bepaalde tijden worden afgesloten, zodat gebruikers niet met hoge schoonmaakkosten worden geconfronteerd.”

Ze kijkt met veel plezier terug op de ontwerpfase, waarin Deerns op meerdere vlakken een actieve rol heeft gespeeld. “Uit nieuwsgierigheid hebben we steeds over de schutting van de andere disciplines gekeken en onze kennis en kunde aangeboden”, vertelt ze. “We hebben heel erg de integraliteit opgezocht, met als doel om het totale gebouw nóg beter te maken. Of we hierin zijn geslaagd, zal blijken na de oplevering.”

Energiezuinige luchtbehandelingssystemen Sportcampus Zuiderpark - Solid Air Climate Solutions

Tekst: Lieke van Zuilekom    Beeldmateriaal: Faulkner Browns architects

i-project-infov3 Projectinfo

Energiezuinige luchtbehandelingssystemen voor Sportcampus Zuiderpark
Het nieuwe onderkomen van de Haagse Hoge School afdeling HALO Sportmanagement en een afdeling van ROC Mondriaan belooft een duurzaam sportcomplex te worden, waar onderwijs, onderzoek en topsport elkaar ontmoeten. Onder andere de Eurovent gecertificeerde luchtbehandelingskasten van Solid Air Climate Solutions, onderdeel van Nijburg Industry Group, dragen hieraan bij.

“In opdracht van Kuijpers Installaties hebben wij twaalf luchtbehandelingskasten op maat geëngineerd, variërend in luchthoeveelheid van 8.500 tot 28.000 m³/h, met twee uitschieters van 37.000 en 60.000 m³/h”, vertelt Peet van den Bergh, Business Manager Airhandling bij Solid Air Climate Solutions. “Daarnaast hebben we de luchtverdeeltechniek verzorgd.” De luchtbehandelingskasten zijn onder andere in de technische ruimtes in de gebouwschil geplaatst, vertelt hij. “Een uitdaging hierbij was om alle installaties netjes in te passen. Want als gevolg van de nieuwe Europese wetgeving omtrent Ecodesign (ErP 2016 en 2018) zullen luchtbehandelingskasten groter uitgevoerd moeten worden. Echter doordat we tot op de millimeter nauwkeurig kunnen engineeren, leverde dit uiteindelijk geen problemen op.”

Alle luchtbehandelingskasten voldoen aan Eurovent Energieklasse A. Een groot deel van de kasten is uitgevoerd met sorptie-warmtewielen. Twee systemen hebben een platenwisselaar gekregen. Daarnaast is zoveel mogelijk gebruikgemaakt van hoog-efficiënte EC-ventilatoren (IE4). Bovendien is er kritisch naar het geluid gekeken, om geluidshinder voor de (top)sporters te beperken.


Aangenaam binnenklimaat op Sportcampus Zuiderpark
Op dezelfde plek waar ADO Den Haag ‘vroeguh’ zijn thuiswedstrijden speelde, verrijst nu Sportcampus Zuiderpark. Het volgend jaar te openen complex biedt onderdak aan twaalf collegezalen en acht sportzalen, waaronder een beachhal, turnhal, breedtesporthal en topsporthal. De vele duizenden sporters en bezoekers komen terecht in een complex met een aangenaam binnenklimaat.

Ferrocal B.V. lucht- en ventilatiekanalen uit Brummen is verantwoordelijk voor de lucht- en ventilatiekanalen in het complex. “Een mooi project”, aldus Hoofd bedrijfsbureau Arend Hordijk. “In totaal heeft Ferrocal zo’n 11.000 m2 rechthoekige en 10.000 meter ronde luchtkanalen geleverd. Wij krijgen de werktekening van onze opdrachtgever technisch dienstverlener Kuijpers en werken die uit tot montagetekening voor onze productie en montage. De montagetekening gaat tezamen met de luchtkanalen naar de projectlocatie om daar de luchttransportweg samen te bouwen. Ferrocal produceert alles in eigen huis en de montage wordt eveneens door eigen monteurs uitgevoerd.“

Twee uitdagingen
“In dit project hadden we twee grote uitdagingen”, zo stelt projectleider Albert-Jan Kistemaker. “Op diverse plekken is de overspanning in de staalconstructie 4,80 meter of nog groter. De ophanging moet conform Luka om de maximaal 3,00 meter zijn. Dit hebben we opgelost door een extra montagepunt te creëren door een samenbouw van montagerail en kanalen waarbij het kanaal onderdeel uitmaakt van de overspanningconstructie. De werkhoogte was echter onze allergrootste uitdaging. In de 21 meter hoge topsporthal zitten kanalen van 2.200 x 1.700 mm. Hier hebben we gewerkt vanaf een vloersteiger. In het project hebben we zo’n veertien kilometer aan draadstang gebruikt. Luka schrijft M6 voor, maar wij gebruiken standaard M8 en binnen dit project ook M10.”


Balvaste klimaat­plafonds zorgen voor behaaglijke sportzalen
Een balvast klimaatplafond koelt en verwarmt behaaglijk de beachhal, turnhal en vier dubbele gymzalen in Sportcampus Zuiderpark Den Haag. Ten opzichte van conventionele systemen wordt hiermee zo’n twintig procent op energie bespaard, deels door de korte opwarmtijd.

Jan Bomhof, directeur van Frenger Systemen, heeft de klimaatplafonds al in vele sporthallen, ziekenhuizen, verzorgingscentra, kantoren en overheidsgebouwen mogen aanleggen. “Voor ruimtes zoals sportzalen zijn weinig alternatieven. Vloerverwarming is meestal slechts bijverwarming en sporten op een verwarmde vloer is niet prettig. Met een klimaatplafond blijven de wanden vrij van radiatoren”, legt hij uit. Buizen met warm water verwarmen de panelen of – zoals in de plafonds van Sportcampus Zuiderpark – stroken, die de warmte naar beneden stralen. De akoestische waarde van de geperforeerde stroken maakt ze bij uitstek geschikt voor zulke zalen, omdat ze het geluid absorberen. “Gymleraren willen niet anders”, weet Bomhof. Een bijkomend voordeel is dat de stralingswarmte stofwerveling voorkomt. Met name laboratoria en bijvoorbeeld autoshowrooms kiezen daarom voor een klimaatplafond.

Frenger heeft al meer dan 65 jaar ervaring in energiebesparende klimaatplafonds (toen nog verwarmingsplafonds, want koelen was nog niet aan de orde). De kwaliteit heeft Frenger altijd hoog gehouden. “Duurzaam ondernemen deden wij al voordat de term bestond”, benadrukt Bomhof.


Bouwinfo

Opdrachtgever
gemeente Den Haag en Haagse Hogeschool

Architect
Faulkner Browns architects

Uitvoering 
TeamSport Zuiderpark VOF (Ballast Nedam en Kuijpers Installatie)

Installatieadvies
Deerns

Installaties
Kuijpers Installaties

Luchtbehandelingskasten
Solid Air Climate Solutions

Lucht- en ventilatiekanalen
Ferrocal

Klimaatplafonds
Frenger Systemen